Polacy biją rekordy w kupowaniu leków

Jak pewnie większość z Was obserwuje, Polacy są mistrzami w samoleczeniu, kupowaniu olbrzymich ilości produktów leczniczych, a tym samym w marnowaniu leków. Jesteśmy w czołówce Europy pod względem liczby opakowań nabywanych w aptece przez jedną osobę. Według raportów zażywamy 2 mld tabletek rocznie, a tylko 10 proc. z nich jest kupionych w ramach realizacji recepty lekarskiej. Cała reszta to leki OTC i suplementy diety, które pacjenci bardzo często stosują w samoleczeniu. Nie zawsze są one dobrze dobrane, co niestety wiąże się z przykrą konsekwencją. W domach pacjentów leki te terminują się lub po prostu przestają być przydatne. W związku z tym po jakimś czasie, zwykle w ramach porządków wiosennych lub przedświątecznych, muszą wylądować w koszu na śmieci.

Część pacjentów jest już świadoma, że przeterminowane i niepotrzebne leki to odpady z grupy niebezpiecznych i należy je zbierać selektywnie, a następnie poddać specjalistycznej utylizacji w spalarni odpadów medycznych. Pojawiają się oni w aptece ze sporą siatką powstałą w wyniku remanentu w szafce z lekami. Jednak duża grupa nadal niestety produkty te wyrzuca do kosza na odpady zmieszane, a co gorsza, nawet do toalety. Ma to fatalne konsekwencje dla całej przyrody.

Niebezpieczne skutki dla środowiska

Jak sama nazwa wskazuje, odpady niebezpieczne stanowią zagrożenie dla środowiska. Ich obecność w glebach i wodach podziemnych w okolicach wysypisk śmieci, a także w wodach powierzchniowych (w wyniku przedostawania się do nich wraz ze ściekami) stanowi realne zagrożenie dla całej przyrody ożywionej. Najczęściej w środowisku oznacza się antybiotyki, hormony sterydowe, niesteroidowe leki przeciwzapalne (np. diklofenak), a także stosowaną w cukrzycy metforminę czy też środki antykoncepcyjne. Nawet śladowe ilości wymienionych preparatów mogą np. powodować zmiany fizjologiczne u zwierząt. Ekologii są nawet znane przykłady wymierania całych gatunków w wyniku zatrucia środowiska lekiem. 

Zagrożenie zdrowia

Co więcej, również my sami odczuwamy skutki tych zanieczyszczeń. Bezpośredni kontakt z substancjami chemicznymi zawartymi w lekach przyczynia się do zatruć, miejscowych podrażnień, a nawet mutacji genetycznych. Zanieczyszczeniu może ulegać również żywność, którą spożywamy. Resztki leków naukowcy znajdują w mięsie ryb, mogą one również przenikać do roślin uprawnych. Ogromnym zagrożeniem dla całej populacji jest też przedostawanie się do środowiska antybiotyków. Powodują one powstawanie mikroorganizmów opornych na ich działanie, co wiąże się z zagrożeniem rozwoju chorób niemożliwych do wyleczenia znanymi metodami.

Jedyną metodą mającą nas uchronić przed ryzykiem toksycznego wpływu leków na środowisko i nas samych jest ich odpowiednia utylizacja.

Jaka powinna być rola farmaceutów w tym procesie?

Przede wszystkim rozmowa z pacjentem, uświadamianie mu samego zagrożenia i prawidłowego traktowania przeterminowanych leków. Należy je przekazać do specjalnych pojemników na leki przeterminowane, które znajdują się w wybranych aptekach lub w miejskich Punktach Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych (PSZOK). Nie mniej ważne jest również świadomie doradzanie pacjentom w kontekście samoleczenia, kupowania niepotrzebnych im w danym momencie leków i suplementów diety czy też robienia olbrzymich zapasów, które niechybnie prędzej, czy później się przeterminują. 

Wykorzystajmy swój autorytet oraz olbrzymią wiedzę o lekach, żeby przy każdej możliwej okazji rozmawiać z pacjentami o tym zagrożeniu i prawidłowych zachowaniach, które mogą nas uchronić od rosnącego problemu.