Zemská brána – czyli Ziemska Brama, to miejsce, w którym Czesi mówią, że „góry otwierają się dla rzeki”. I rzeczywiście: w tym jednym punkcie Dzika Orlica przeciska się przez wysokie, gnejsowe ściany, tworząc wąski, surowy przełom, który wygląda jak naturalna forteca. To jeden z najpiękniejszych fragmentów Gór Orlickich, a jednocześnie jedno z tych miejsc, gdzie natura wciąż rządzi – bez pomników, wież, kawiarni. Tylko rzeka, kamienie, las i cisza, która potrafi otulić lepiej niż niejedno spa.

Z Polski to zaledwie kilka minut jazdy. Idealna propozycja na spokojną, przyrodniczą wycieczkę – taką, po której człowiek wraca zresetowany, nawet jeśli przyszedł tu prosto z tygodnia pełnego dyżurów.

Maciej Birecki

Rezerwat, który chroni i przyrodę, i historię pogranicza

Rezerwat Zemská brána został utworzony, aby chronić to rzadkie, geologiczne zjawisko – przełom Dzikiej Orlicy i otaczające go strome ściany z gnejsu. Dolina w tym miejscu jest chłodna, cienista i wilgotna, dlatego rośnie tu las regla dolnego, pełen paproci, mchów i rzadkich roślin nadrzecznych. To idealne środowisko dla wielu gatunków owadów, ptaków i małych zwierząt, które korzystają z mozaiki skalnych półek i ukrytych zakamarków.

Można go zwiedzać, po prostu wędrując — bez ogrodzeń, bez biletów. To żywy kawałek natury, w którym człowiek jest tylko gościem. Ale miejsce skrywa też ślady dawnych legend o przemytnikach, zbójnikach i mieszkańcach pogranicza, które przez stulecia funkcjonowało jako naturalna granica kultur.

Jak dojechać?

Z Polski do rezerwatu prowadzą dwie malownicze drogi:

1. Przez Niemojów i Bartošovice

Najkrótsza opcja. Po przekroczeniu granicy jedziemy drogą nr 311 do Čiháka, aż do miejsca, gdzie rzeka przecina dolinę kamiennym mostem – to symbol Zemskiej Brány i najlepszy punkt startu.

2. Przez Kamieńczyk – Mladkov – České Petrovice

Nieco dłuższa, ale spokojniejsza, pełna zakrętów, panoram i dolin, w których mijamy maleńkie wioski przycupnięte w cieniu Orlickich lasów.

Tuż obok kamiennego mostu znajduje się niewielki bezpłatny parking leśny. Jest mały, więc w sezonie warto być wcześnie. Alternatywnie można zaparkować kawałek wyżej przy Orlickiej chacie, do której prowadzi asfaltowa drogą odbijająca w lewo za mostem.

Most, który otwiera przełom – początek naszej wędrówki

Kiedy stajemy przy kamiennym moście z 1901 roku, mamy wrażenie, że czas zwolnił o sto lat. Most jest zbudowany z ogromnych bloków i rozciąga się łagodnym łukiem nad rwącą Orlicą. To właśnie tu rozpoczyna się niebieska ścieżka dydaktyczna, prowadząca przez najbardziej malownicze fragmenty rezerwatu.

Wzdłuż trasy ustawiono ponad dwadzieścia tablic edukacyjnych, ale najważniejsze rzeczy i tak zobaczymy na własne oczy. Przed nami dolina, która coraz bardziej się zwęża.

Skała Ziemska Brama – wejście do naturalnej twierdzy

Pierwszy spektakularny punkt znajduje się zaledwie kilkaset metrów od mostu. To skała Ziemska Brama, która wyrasta nad rzeką i wygląda jak strażnik pilnujący wejścia do przełomu. Można wejść na jej szczyt po stromych, skalnych stopniach. To krótka, ale intensywna wspinaczka, a widok z góry robi ogromne wrażenie: pod nami rzeka wcina zakręt, a most widziany z góry wygląda jak wklejony element z dawnej pocztówki. To jedyny bardziej wymagający fragment trasy — reszta to spokojny spacer.

Wzdłuż rzeki – spacer, który prowadzą legenda i historia

Po zejściu ze skały ścieżka zaczyna się uspokajać. Prowadzi tuż nad brzegiem rzeki, która raz płynie wartko, raz otwiera się w niewielkie naturalne „misy” między głazami. Po obu stronach rosną wysokie ściany lasu – z przewagą świerka, jodły i bucznych kęp. Są miejsca, gdzie rzeka płynie tuż przy skale i widać, jak przez tysiące lat rzeźbiła ten wąwóz.

Po drodze mijamy:

Kładkę Przemytników: Wąski, drewniany pomost, którym według lokalnych opowieści przechodzili ci, którzy nocą przenosili przez rzekę sól, tytoń czy alkohol.

Ledříčkovą Skałę z małą jaskinią: Masywny blok skalny, z którym związana jest legenda o Ledříčku – czeskim zbójniku, który podobno ukrywał tu swoje łupy. W jaskini podobno da się odnaleźć małe „skrytki”, ale my wolimy wierzyć legendzie niż szukać skarbów.

Domek myśliwski (Lusthaus): Dawniej miejsce odpoczynku i spotkań arystokracji. Dziś po nim niewiele zostało, ale jeśli zna się historię regionu, można go sobie łatwo wyobrazić.

Pozostałości bunkrów z lat 30: Element dawnej linii obrony – świadectwo burzliwych czasów, kiedy granice były tu czymś znacznie poważniejszym niż dziś.

Cała ścieżka jest spokojna, równa, przyjemna. Rzeka jest dosłownym przewodnikiem – jej szum towarzyszy nam cały czas, zmieniając się w zależności od tego, jak blisko niej idziemy.