mgr farm. Patryk Bartnik

Aby osiągać sportowe sukcesy w bieganiu, niezbędna jest nie tylko odpowiednia kondycja fizyczna, ale również odpowiednia budowa ciała. Istotną rolę odgrywają mięśnie, a ich budowa i funkcjonowanie zależą w dużym stopniu od uwarunkowań genetycznych.

Włókna mięśniowe

Mięśnie szkieletowe, odpowiadające za ruch człowieka, zbudowane są z wielu włókien mięśniowych. Te z kolei dzielą się na dwa główne typy: włókna wolnokurczliwe (czerwone) i szybkokurczliwe (białe). Różnice w budowie i funkcjonowaniu tych włókien wpływają na predyspozycje sportowe danej osoby.

• Włókna wolnokurczliwe typu I (czerwone):
  • Zawierają dużą ilość mioglobiny, białka wiążącego tlen.
  • Posiadają liczne mitochondria, odpowiedzialne za procesy tlenowe.
  • Wykazują się większą wytrzymałością, ale mniejszą siłą.
  • Stąd są bardziej angażowane w długotrwałe aktywności, np. biegi długodystansowe.

• Włókna szybkokurczliwe IIA i IIX (białe):
  • Zawartość mioglobiny jest niska.
  • Przemiany energetyczne zachodzą głównie beztlenowo.
  • Charakteryzują się mniejszą wytrzymałością, ale za to większą siłą.
  • Pracują głównie w krótkich, intensywnych wysiłkach, np. podczas sprintów.

Predyspozycje genetyczne — pochodzenie ma znaczenie

Proporcje włókien czerwonych i białych w mięśniach zależą w dużym stopniu od genetyki. Stąd osoby z przewagą włókien wolnokurczliwych mają predyspozycje do sportów wytrzymałościowych, a te z przewagą włókien szybkokurczliwych – do sportów siłowych i eksplozywnych.

Badania wykazały, że wielu afrykańskich sportowców, szczególnie tych z Zachodniej Afryki, posiada specyficzną budowę ciała i predyspozycje genetyczne, które predysponują ich do osiągania sukcesów w dyscyplinach, takich jak sprinty i biegi długodystansowe.

Są to m.in.: mniejsza zawartość tkanki tłuszczowej, szersze ramiona i barki, dłuższe kończyny, większa gęstość kości, a także wyższy poziom testosteronu. Zaobserwowano również charakterystyczne cechy włókien mięśniowych:

• Wyższy odsetek włókien typu II, które szybciej kurczą się i generują większą siłę.
• Gen ACTN3, kodujący białko alfa-aktyniny-3, który usprawnia pracę włókien typu II.
• Wyższą wydolność beztlenowa, pozwalający na dłuższe funkcjonowanie w warunkach beztlenowych.

Zaobserwowano również, że istnieją różnice między mieszkańcami samej Afryki. Afrykanie z Zachodu mają lepsze predyspozycje do sprintów, natomiast mieszkańcy ze Wschodu wykazują cechy korzystniejsze w biegach długodystansowych, np. maratonach.

Wydaje się zatem, że sukcesy afrykańskich sportowców nie są dziełem przypadku, ale wynikają z unikalnej kombinacji czynników genetycznych i fizjologicznych. Specyficzna budowa ciała i predyspozycje mięśniowe pozwalają im osiągać imponujące wyniki w wielu dyscyplinach sportowych.

Podsumowując

Genetyka odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu zdolności sportowych. Włókna mięśniowe, ich typ i proporcje, są istotnym elementem, który wpływa na wydajność sportową. Jednakże, niezależnie od naszych genetycznych predyspozycji, ważne jest, aby pamiętać, że regularne ćwiczenia i zdrowy styl życia są kluczowe dla utrzymania dobrej kondycji fizycznej i zdrowia psychicznego. Niezależnie od tego, czy jesteśmy naturalnie uzdolnieni do sprintów czy biegów długodystansowych, każdy z nas może czerpać korzyści z aktywności fizycznej. Dlatego też, niezależnie od naszych genów, powinniśmy dążyć do tego, aby sport był integralną częścią naszego życia.

Literatura

• Saltin B, Kim CK, Terrados N, Larsen H, Svedenhag J, Rolf CJ. Morphology, enzyme activities and buffer capacity in leg muscles of Kenyan and Scandinavian runners. Scand J Med Sci Sports. 1995 Aug;5(4):222-30.
• Yang N, MacArthur DG, Wolde B, Onywera VO, Boit MK, Lau SY, Wilson RH, Scott RA, Pitsiladis YP, North K. The ACTN3 R577X Polymorphism in East and West African Athletes. Med Sci Sports Exerc. 2007 Nov;39(11):1985-8.
• Hamilton B. East African running dominance: what is behind it? Br J Sports Med 2000 October; 34(5): 391-394.
• Saltin, B. The Kenya report. New Studies in Athletics 2003, 18, 15-24.
• Entine J. Taboo: Why Black athletes dominate sports and why we’re afraid to talk about it. New York, Public Affairs, 2000
• Górska M., Wojtysiak D., Klasyfikacja i charakterystyka włókien mięśniowych, Polskie Drobiarstwo, 12/2016.
• Bochenek A., Reicher M., Anatomia człowieka, Tom I, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2012.