Beauty
Słońce a skóra: Fakty i mity, które warto znać.
Wraz z nadejściem wiosny spędzamy coraz więcej czasu na świeżym powietrzu. Jest to także czas, kiedy Nasza skóra jest szczególnie narażona na szkodliwe promieniowanie UV. Choć wiele osób pamięta o ochronie latem, warto stosować filtry SPF przez cały rok. W dzisiejszym artykule przyjrzymy się, jak promieniowanie słoneczne wpływa na skórę, jakie zagrożenia wiążą się z jego nadmiarem i dlaczego tak ważna jest regularna ochrona przed słońcem.
FAKT – Reakcja na promieniowanie to próba zapobiegania skutkom działania tej energii
U osób zdrowych reakcja na promieniowanie jest próbą zapobieżenia ostrym oraz przewlekłym skutkom działania tej energii. Te mechanizmy ochronne często zawodzą i zamiast do opalenizny prowadzi to np. do oparzeń słonecznych, a także różnych zmian przewlekłych, w tym fotostarzenia czy też nowotworów skóry [1]. Oparzenia słoneczne oraz rumień stanowią ostre reakcje na nadmierną ilość promieniowania UV. Minimalna dawka rumieniowa, czyli dawka promieniowania UV, wywołująca minimalny rumień albo niewielkie zaróżowienie skóry, zależy od takich czynników, jak: typ oraz grubość skóry, zdolność naskórka do wytwarzania melaniny po ekspozycji na słońce, ilość melaniny w naskórku, a także nasilenia promieniowania. Zmiana zabarwienia skóry jest odpowiedzią na działanie słońca [2].
FAKT – Reakcja na promieniowanie UV zależy od typu skóry
Wiosną następuje zwiększenie ilości naturalnego światła słonecznego, co w konsekwencji prowadzi do wzrostu częstości dermatoz, indukowanych przez promieniowanie UV. Reakcja na promieniowanie UV jest znacznie zmienna osobniczo i zależna od typu skóry. Największą wrażliwość wykazują osoby o typie urody I i II, czyli o blond albo rudych włosach, niebieskich oczach i z licznymi piegami [3].
MIT – Fotostarzenie przebiega tak samo jak starzenie chronologiczne
Starzenie się skóry pod wpływem słońca (photoaging) to proces, który różni się znacznie od procesu starzenia chronologicznego [4]. Starzenie słoneczne skóry stanowi konsekwencję przewlekłego narażenia na promieniowanie UV [2]. Najbardziej charakterystyczne zmiany dotyczą tkanki łącznej i polegają na zasadochłonnym zwyrodnieniu kolagenu, nagromadzeniu w górnych warstwach skóry substancji podobnej do elastyny (elastoza słoneczna) oraz utworzeniu zbitej masy włókien sprężystych. Wygląd skóry w przebiegu fotostarzenia zależy od kumulacyjnej dawki promieniowania. Zazwyczaj pierwsze objawy pojawiają się około 20., 30. roku życia w postaci drobnych zmarszczek oraz nieznacznych przebarwień. W późniejszym czasie dochodzi do powstania licznych zmarszczek mimicznych, teleangiektazji, plam soczewicowatych oraz zaburzeń rogowacenia [4]. Skóra staje się mniej elastyczna oraz z upływem czasu dochodzi do zapadnięcia się policzków, pojawienia się przebarwień skóry i głębszych zmarszczek na twarzy [2]. Na podłożu skóry z przewlekłymi zmianami posłonecznymi często pojawiają się zmiany przedrakowe (np. rogowacenie słoneczne), a także nowotwory skóry (np. rak kolczystokomórkowy) [4].
MIT – Fotostarzenie jest niezależne od typu skóry
Starzenie się skóry pod wpływem słońca to najczęstsza forma zewnątrzpochodnego starzenia się skóry. Odpowiada ono zmianom posiadającym charakter przewlekły, indukowanych przez promieniowanie słoneczne. Starzenie słoneczne częściej dotyczy osób z typem skóry I i II niż tych o ciemnej karnacji czy czarnej rasy. W największym stopniu temu procesowi podlegają okolice eksponowane przewlekle, czyli twarz, ramiona oraz kark [1].
FAKT – Promieniowanie UV może zaostrzyć choroby infekcyjne
Promieniowanie świetlne może mieć istotny wpływ na miejscową oraz systemową odpowiedź zapalną poprzez oddziaływanie na układ immunologiczny. Dodatkowo promieniowanie UV oprócz bezpośredniego uszkadzania komórkowego DNA, z powodu właściwości immunosupresyjnych, prowadzi do rozwoju nowotworów skóry. Ponadto powoduje ogólnoustrojową immunosupresję poprzez zaburzenie przekaźnictwa przez uszkodzenie fotoreceptora DNA, uwalnianie czynników o ogólnoustrojowych właściwościach, takich jak IL-1-α, IL-10, TNF-α, a także zmiany w fotoreceptorze – kwasie urokainowym. Promieniowanie ultrafioletowe powoduje też zaostrzenie chorób infekcyjnych, może przyczyniać się do zapalenia oraz śmierci komórki, a także indukować choroby przebiegające z fotowrażliwością, takie jak pokrzywka słoneczna, toczeń rumieniowaty bądź wielopostaciowe osutki świetlne [1].
MIT – Promieniowanie UV zawsze wywiera negatywny wpływ na przebieg wielu chorób
Lista chorób wywoływanych promieniowaniem UV albo ulegających zaostrzeniu pod jego wpływem jest długa. Należą do nich: trądzik różowaty, toczeń rumieniowaty, opryszczka zwykła, choroba Haileya-Haileya, choroba Dariera czy powierzchowna słoneczna rozsiana porokreatoza. Jednak w przebiegu niektórych schorzeń promieniowanie świetlne powoduje poprawę stanu klinicznego, choć sporadycznie może nastąpić zaostrzenie objawów. Do tej grupy dermatoz zaliczamy: atopowe zapalenie skóry, łuszczycę, a także łojotokowe zapalenie skóry [1]. Ponadto promieniowanie ultrafioletowe bierze udział w syntezie witaminy D3, a także wpływa korzystnie na samopoczucie, zwiększając wydzielanie endorfin [3].
Literatura
- Lehmann P. Fotodermatozy, https://czelej. com.pl/wp-content/uploads/2022/11/ File-1508497255.pdf.
- Rada ds. Zdrowia Publicznego i Sekcja Dermatologii Promieniowanie ultrafioletowe: zagrożenie dla dzieci i młodzieży, Pediatria po Dyplomie 2011, 15(3): 11-22.
- Kujawska-Dębiec K., Broniarczyk-Dyla G. Wybrane choroby skóry spowodowane wpływem działania promieni słonecznych, Postępy Dermatologii i Alergologii 2008, XXV(2): 61-65.
- Wojas-Pelc A., Jaworek A., Rajzer L. Chroby skóry związane z działaniem promieniowania słonecznego – przegląd wybranych zagadnień, Family Medicine & Primary Care Reviev 2007,9(1):131-135.
