Fazy wzrostu włosa

Cykl życiowy włosa obejmuje trzy fazy: anagen, katagen i telogen. Anagen to faza wzrostu i w przypadku włosów na głowie trwa od dwóch do sześciu lat. Podczas tej najdłużej trwającej fazy zachodzą podziały komórkowe umożliwiające wzrost włosa oraz wytwarzana jest melanina – barwnik, który nadaje włosom kolor. Katagen to faza przejściowa, trwająca od jednego do dwóch tygodni. W czasie jej trwania cebulka włosa powoli traci przyczepność. W tej fazie znajduje się zwykle około 0,5-1 proc. włosów. Telogen, trzecia faza, to faza spoczynku [1]. Dotyczy około 13 proc. włosów na głowie i trwa w ich przypadku około czterech miesięcy. W tym etapie włos przesuwa się na powierzchnię skóry, a brodawka zbliża się do opuszki. Następuje pobudzenie powstawania nowych komórek w macierzy włosa. Codziennie około 100 włosów na głowie kończy cykl wzrostu i wypada. 

Przyczyny

Przyczyny utraty włosów są bardzo różne – m.in. choroba, przyjmowanie leków, niedobory składników odżywczych [2]. Na wypadanie włosów mogą wpływać czynniki mechaniczne, np. zbyt mocne ściągnięcie włosów gumką, co prowadzi do napięcia korzeni włosów i ich wypadania w fazie telogenu. Przy ich szczotkowaniu warto pamiętać, aby aktualnie czesaną część przytrzymać ręką, co zapobiega wyrywaniu włosów. Czynniki chemiczne, szczególnie koloryzacja i utlenianie, czyli tzw. trwała ondulacja, mogą prowadzić do wyłamania łodygi włosa. Z kolei przy zaburzeniach krążenia do cebulki włosa nie dociera odpowiednia ilość składników odżywczych. Może wówczas pomóc usprawniający krążenie masaż skóry głowy dłońmi lub specjalnym masażerem głowy. Innym powodem utraty włosów są zaburzenia hormonalne – zaburzona produkcja hormonów tarczycy, estrogenów, prolaktyny bądź androgenów, np. w przebiegu PCOS, niedoczynności czy nadczynności tarczycy, insulinooporności, okres ciąży i menopauzy. Przyczyną wypadania włosów mogą też być choroby skóry, takie jak łojotokowe zapalenie skóry oraz łupież. Zatrucie metalami ciężkimi, takimi jak tal, arsen, rtęć, ołów, również może prowadzić do utraty włosów [3], podobnie jak zaburzenia odżywiania i niedobory w diecie witamin i składników mineralnych [4]. 

Leki powodujące wypadanie włosów

Istnieje wiele leków, których stosowanie powoduje łysienie telogenowe. Efekt ten zwykle zauważamy po dwóch – czterech miesiącach od rozpoczęcia kuracji. Włosy będą wypadać również około trzy miesiące po zakończeniu leczenia i zaprzestaniu przyjmowania leków. Najczęściej nasilone wypadanie włosów występuje po tych grupach leków:

• leki hormonalne – np. androgeny, antykoncepcja hormonalna (po odstawieniu);
• leki przeciwmiażdżycowe – np. fibraty, statyny;
• leki nasercowe – np. beta-blokery, amiodaron;
• leki przeciwzakrzepowe – np. heparyna, pochodne kumaryny, zwłaszcza jeśli są podawane w dużych dawkach terapeutycznych;
• leki przeciwtrądzikowe – retinoidy, czyli pochodne witaminy A (np. izotretinoina);
• leki przeciwgrzybicze – niektóre z nich wpływają na produkcję żeńskich hormonów, prowadzą do łysienia typu androgenowego, np. flukonazol; 
• leki przeciwwirusowe – idynavir;
• sterydy anaboliczne – np. testosteron – niszczą mieszki włosowe nieodwracalnie;
• leki przeciwdrgawkowe – walproinian sodu;
• leki reumatologiczne – np. sulfasalazyna, metotreksat, sole złota;
• leki przeciwdepresyjne – np. fluoksetyna, sertralina, TLPD (trójcykliczne leki przeciwdepresyjne), lit;
• leki przeciwbakteryjne – izoniazyd;
• NLPZ (niesteroidowe leki przeciwzapalne) – ibuprofen, ale tylko w przewlekłym stosowaniu; 
• leki przeciwnowotworowe – np. cyklofosfamid [4,5].

Łysienie anagenowe pojawia się zwykle po chemioterapii z zastosowaniem leków cytostatycznych i radioterapii. Włosy wypadają w fazie ich aktywnego wzrostu.

Rodzaje łysienia

Dzielimy je ze względu na miejsce występowania, fazę cyklu życiowego włosa czy pojawiające się bliznowacenie skóry wyłysiałej. Łysienie z bliznowaceniem powoduje trwałą utratę włosów, a przy łysieniu bez bliznowacenia jest szansa na to, że włosy odrosną. Do łysienia niebliznowaciejącego możemy zaliczyć łysienie androgenowe męskie, spowodowane nadmierną wrażliwością mieszków włosowych na poziom dihydrotestosteronu. Rzadziej spotyka się łysienie androgenowe oraz łysienie plackowate u kobiet. Łysienie bliznowaciejące występuje zwykle podczas przebiegu autoimmunologicznych chorób układowych [3,6]. Łysienie plackowate jest nawracające, ale nie pozostawia blizn. Czynniki etiologiczne tego schorzenia nie zostały w pełni zbadane. Częstość występowania choroby szacuje się na 1-2 proc. populacji ogólnej. Postępowanie terapeutyczne można podzielić na leczenie miejscowe i ogólne, fototerapię oraz wsparcie psychologiczne [7].

Metody leczenia

Dostępne metody leczenia obejmują suplementację różnymi składnikami odżywczymi, farmakoterapię, metody fizykochemiczne, zabiegi chirurgiczne i nieinwazyjne, psychoterapię oraz inne, nowe metody działania. W farmakoterapii łysienia wykorzystujemy leki o różnych mechanizmach działania, stosując je zarówno miejscowo, jak i ogólnie. Często też uzupełnienie terapii stanowią suplementy diety zawierające w swoim składzie witaminy.

Składniki diety i suplementów diety pomocne w łysieniu.

Należą do nich witaminy, szczególnie te z grupy B – m.in. biotyna, witamina B₁₂, witamina D, minerały (cynk, żelazo, miedź, krzem), i substancje roślinne – np. wyciąg z palmy sabalowej i miłorzębu dwuklapowego.

Niedobór żelaza często występuje u miesiączkujących kobiet, w ciąży, w czasie karmienia piersią, a także u osób, które mają niedoborową dietę lub złe wchłanianie, są niedożywione.

Niedobory witaminy D są często obserwowane u osób, którym wypadają włosy [9]. Również niedobory cynku mają wpływ na utratę włosów. Szczególnie narażeni są weganie, gdyż cynk lepiej się wchłania z produktów zwierzęcych, a kwas fitynowy zawarty w produktach roślinnych może dodatkowo zaburzać jego wchłanianie [8]. Również niedobory witaminy B₁₂ są częste u wegan i wegetarian.

Leki stosowane w terapii łysienia

Lekiem hamującym łysienie androgenowe jest finasteryd. Najlepsze efekty lecznicze osiąga się po zastosowaniu 1 mg finasterydu/dobę przez 24 miesiące. Lek jest zwykle dobrze tolerowany, a pojawienie się objawów ubocznych nie powoduje zazwyczaj konieczności przerwania leczenia. Lek hamuje wpływ androgenów na wypadanie włosów, a równocześnie w niewielkim stopniu wpływa na poziom androgenów w surowicy krwi. Przeznaczony jest do stosowania wyłącznie u mężczyzn. Po około 3 miesiącach leczenia dochodzi do zmniejszenia łojotoku, po 4 miesiącach – do zahamowania wypadania włosów, a po 8-12 miesiącach pojawiają się pierwsze odrosty. Podczas kolejnych 12 miesięcy stosowania liczba włosów pozostaje stała, a poprawia się ich jakość: średnica, grubość i pigmentacja. Efekty terapii utrzymują się w czasie stosowania leku. Lekiem nowej generacji jest dutasteryd.

Do preparatów stosowanych miejscowo należy minoksydyl. Dwu- lub pięcioprocentowy roztwór minoksydylu, stosowany dwa razy dziennie, powstrzymuje wypadanie włosów, jednak po przerwaniu kuracji włosy ponownie zaczynają wypadać. Pierwsze efekty leczenia obserwuje się po dwóch miesiącach regularnego stosowania. U mężczyzn zalecany jest 5% minoksydyl, cechujący się większą skutecznością niż 2% – przy stosowaniu 5% minoksydylu u ponad 50% pacjentów stwierdzono poprawę po ośmiu tygodniach leczenia. Efekt leczniczy wzmaga dodanie retinoidów miejscowych [1]. Dostępne preparaty z minoxidilem to: Loxon 2 i 5%, Alocutan forte 5%, Alocutan 2%, Alopexy 5%, Piloxidil 2%, Minovivax 2%, DX2LEK 2% [10].

W przebiegu różnych postaci łysienia, zwłaszcza w łysieniu androgenozależnym, stosuje się płyn trójskładnikowy na receptę, który zawiera prednizolon, estradiol i kwas salicylowy (2 mg + 0,05 mg + 4 mg)/ml. Estrogen pobudza ukrwienie przez stymulację przemiany materii oraz zmniejsza biologicznie czynne androgeny. Prednizolon to słaby kortykosteroid działający miejscowo. Kwas salicylowy w stężeniach niższych niż 0,5% może zwiększać przenikanie innych substancji czynnych, ma też słabe działanie keratoplastyczne i antymikrobiotyczne [11].

Kosmetyki stosowane w łysieniu

Istnieje wiele kosmetyków do stosowania zewnętrznego – wcierek, szamponów, które mają za zadanie hamować wypadanie włosów. Zawierają witaminy, minerały, wyciągi roślinne (pokrzywa, rumianek, żeń-szeń). Zawierają m.in. kofeinę, sitosterol. Składniki w nich zawarte odżywiają skórę, zmniejszają stan zapalny, pobudzają ukrwienie. Przykłady kosmetyków działających pomocniczo przy wypadaniu włosów: Spray i Szampon Hairgen (Boderm), Szampon Seboradin Men (Lara Edyta Pawluśkiewicz), Ampułki Radical Med (Indeepharm Sp. z o.o.), Szampon Bioxsine DermaGen For Women (B`IOTA), Serum na porost włosów Revitax (IRIS COSMETIC).

Inne zabiegi stosowane w łysieniu

Farmakoterapię łączy się często z fotochemioterapią z użyciem psoralenów i promieniowania UVA. Istnieje również wiele zabiegów, które wykonuje się w gabinetach kosmetycznych oraz medycyny estetycznej. Jest to zabieg mezoterapii igłowej z iniekcją leków, takich jak np. minoksydyl, biotyna, dekspantenol czy nikotynamid. Skuteczne w leczeniu łysienia plackowatego i rozlanego są również krioterapia i karboksyterapia. Można też maskować łysienie poprzez zabieg mikropigmentacji skóry głowy, wprowadzając pigment za pomocą igły do naskórka. Efekt utrzymuje się około pięć lat. Jedną z metod jest też transplantacja włosów, którą można stosować zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Przeszczepy są możliwe u pacjentów z łysieniem androgenowym, z powodu wad wrodzonych, blizn pourazowych i pooparzeniowych. Istnieje kilka technik przeszczepiania włosów. Najpopularniejsza jest technika STRIP, czyli tzw. paska, rzadziej stosowane są: FUE (Follicular Unit Extraction) oraz SAFER (Suction Assisted Follicular Extraction and Reimplantation) [6].

Literatura

1. Walkowiak H., 2007. Zastosowanie finasterydu w leczeniu łysienia androgenowego męskiego. Post Dermatol Alergol 2007; XXIV, 3: 133-139.
2. Aryanian Z., Balighi K., Hatami P. 2022. The role of SARS-CoV-2 infection and its vaccines in various types of hair loss. Dermatol Ther. 2022 Jun; 35 (6): e15433. doi: 10.1111/dth.15433. Epub 2022 Apr 1. PMID: 35266262; PMCID: PMC9111640.
3. Alessandrini A, Bruni F, Piraccini BM. 2021. Common causes of hair loss – clinical manifestations, trichoscopy and therapy. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2021 Mar; 35 (3): 629-640. doi: 10.1111/jdv.17079. Epub 2021 Jan 8. PMID: 33290611
4. Phillips TG., Slomiany WP., Allison R. 2017. Hair Loss: Common Causes and Treatment. Am Fam Physician. 2017 Sep 15; 96 (6): 371-378. PMID: 28925637
5. Latusek M., Brzezińska-Wcisło L. 2013. Wpływ cyklofosfamidu i flukonazolu na cykl włosowy na modelu zwierzęcym – problem łysienia polekowego. Przegl Dermatol 2013, 100, 16-25.
6. M. Woźniak Łysienie – etiologia, terapia i metody postępowania wspomagającego. Praca magisterska UJ, 09-2016 https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/214822.
7. Łuczak M., Łuczak T. 2013. Leczenie ogólne łysienia plackowatego. Przegląd Dermatologiczny / Przegląd Dermatologiczny. 2013, tom. 100 Wydanie 1, s. 53-58. 6p.
8. Rasheed H, et al. Serum ferritin and vitamin d in female hair loss: do they play a role?. Skin Pharmacol Physiol. 2013; 26 (2): 101-107.
9. Almohanna HM., Ahmed AA., Tsatalis JP. 2019. The Role of Vitamins and Minerals in Hair Loss: A Review. Dermatol Ther (Heidelb). 2019; 9 (1): 51-70.
10. Gupta AK, Talukder M, Williams G. 2022. Comparison of oral minoxidil, finasteride, and dutasteride for treating androgenetic alopecia. J Dermatolog Treat. 2022 Nov; 33 (7): 2946-2962. doi: 10.1080/09546634.2022.2109567. Epub 2022 Aug 15. PMID: 35920739.
11. Charakterystyka produktu leczniczego Alpicort E płyn na skórę.