MIT – Oparzenie słoneczne widoczne jest od razu po ekspozycji na słońce  

Oparzenie słoneczne to jedna z najczęstszych chorób u ludzi, występująca praktycznie u 100 proc. populacji. Stanowi ono toksyczną reakcję skórną, wywołaną promieniowaniem UVB o działaniu rumieniotwórczym [1]. Oparzenie słoneczne stanowi różnie nasilony odczyn zapalny skóry, ograniczony do obszaru, który był poddany bezpośredniemu działaniu słońca [3]. Po upływie kilku godzin (4-6 godzin) od ekspozycji pojawia się rumień, będący wynikiem rozszerzenia naczyń krwionośnych w warstwie brodawkowej skóry. Jego największe nasilenie obserwowane jest po 12-24 godzinach i zaczyna ustępować po 72 godzinach [1,3]. W początkowym czasie rumieniowi towarzyszą obrzęk, złe samopoczucie ogólne, a także uczucie gorąca. W następnej fazie pojawiają się pęcherze, a potem naskórek ulega złuszczeniu [1]. 

MIT – Konsekwencje związane z oparzeniami kończą się ze zniknięciem objawów 

Konsekwencją ostrych oparzeń słonecznych w dzieciństwie może być w przyszłości rozwój nowotworów skóry [3]. 

FAKT – Promieniowanie UV to podstawowy czynnik sprawczy raka podstawnokomórkowego 

Rak podstawnokomorkowy (BBC – Basal Cell Carcinoma) to najczęściej występujący nowotwór złośliwy, stanowiący 80 proc. wszystkich zmian złośliwych nowotworowych skóry. Jest on częściej obserwowany u osób mających jasną karnację. Rozwój raka podstawnokomórkowego następuje w skórze niezmienionej albo na podłożu zmian przedrakowych. Jednym z czynników sprzyjających karcynogenezie oraz powstawaniu BBC jest promieniowanie UV o długości fal 280-320 nm [4]. Najwięcej zachorowań obserwuje się w grupie osób powyżej 65. roku życia i pracujących na otwartej przestrzeni, czyli np. u rolników [4,5]. 

MIT – Podczas kąpieli nie ma ryzyka powstania oparzeń słonecznych  

Odczyny skórne na promieniowanie UV przede wszystkim zależą od tzw. krótszych promieni UV, czyli UVB, a także tzw. długich promieni UV – UVA. Promieniowanie UVB ma silne właściwości wywoływania rumienia, opóźnionej hiperpigmentacji, czyli opalenizny, i zazwyczaj odpowiada za oparzenia słoneczne. Natomiast promieniowanie UVA ma wielokrotnie mniejsze działanie rumieniotwórcze w porównaniu do UVB, ale znacznie częściej prowadzi do powstania natychmiastowych i opóźnionych przebarwień. Może także nasilać działanie rumieniotwórcze promieniowania UVB (zjawisko wzmacniania) [3]. Śnieg, piasek, woda i beton mogą odbijać aż 85 proc. promieni słonecznych, zwiększając intensywność ekspozycji [2]. Natężenie promieniowania jest dodatkowo większe na dużych wysokościach ze względu na cieńszą warstwę atmosfery, która jest zdolna do jego pochłaniania, oraz mniejsze działanie ochronne cząsteczek pary, a także kurzu [1]. Promieniowanie UVB penetruje przez wodę do głębokości 60 cm, więc istnieje ryzyko oparzenia słonecznego w trakcie kąpieli [2,3]. 

MIT – Opalenizna uzyskana w solarium to dobra ochrona przed poparzeniami słonecznymi 

Wiele osób odwiedza solaria, by w ten sposób przygotować skórę na działanie słońca w trakcie wakacji. Jednak wbrew powszechnemu przekonaniu opalenizna nie zabezpiecza przed dalszym uszkodzeniem skóry podczas późniejszej ekspozycji na słońce. Daje ona jedynie znikomą ochronę (SPF 3) oraz nie zapewnia praktycznie żadnej protekcji przed uszkodzeniem skóry przez słońce. Dodatkowo osoby te, wierząc w zabezpieczenie w postaci opalenizny, stosują mniej środków ochronnych przed promieniowaniem UV [2]. 

MIT – Przebywanie w cieniu dobrze chroni przed oparzeniami słonecznymi  

Do metod profilaktyki przeciwsłonecznej zaliczamy: unikanie oparzeń, opalania oraz solarium, noszenie nakrycia głowy, okularów przeciwsłonecznych oraz stosowanie preparatów z filtrami UV. Ubranie może stanowić świetną barierę przeciw promieniowaniu słonecznemu. Fotoprotekcja zapewniona przez odzież, w przeciwieństwie do SPF, utrzymuje się na takim samym poziomie przez cały dzień, o ile nie zostanie ono zmoczone. Przebywanie w cieniu jest uznawane za właściwe, lecz nie daje gwarancji eliminacji ryzyka słonecznych oparzeń, ponieważ światło jest odbite i rozproszone. Osoba o jasnej karnacji, siedząca np. w cieniu drzewa, może doznać oparzeń słonecznych w czasie krótszym niż godzina. Zachmurzenie powoduje obniżenie UVR, lecz nie w takim samym stopniu, w jakim powoduje zmniejszenie intensywności ciepła, wywołując fałszywe błędne poczucie bezpieczeństwa [2]. 

FAKT – Leczenie oparzeń słonecznych przypomina leczenie oparzeń termicznych o średnio ciężkim przebiegu  

Terapia oparzeń słonecznych jest podobna do leczenia oparzeń o średnio ciężkim przebiegu. Ulgę przynoszą zimne okłady, schładzające skórę zawiesiny, a niekiedy także preparaty kortykosteroidowe o średniej mocy (lotiony, kremy) [1,3]. Niektóre preparaty przeciwko oparzeniom słonecznym zawierają substancje o działaniu przeciwhistaminowym. Należy pamiętać, że wielokrotne nakładanie takich preparatów na uszkodzoną skórę może prowadzić do alergicznego kontaktowego zapalenia skóry [1]. Prostaglandyny należą do podstawowych mediatorów zapalenia w oparzeniu, dlatego obserwuje się poprawę stanu skóry po zastosowaniu średnich dawek aspiryny i indometacyny w krótkim czasie od ekspozycji [3]. Zazwyczaj taka terapia jest niemożliwa, ponieważ pierwsze objawy oparzenia pojawiają się po kilku godzinach od ekspozycji. A w tym momencie te leki już nie są skuteczne. W przypadku ciężkich oparzeń słonecznych czasem stosowane są ogólne glikokortykosteroidy, lecz ich terapeutyczna skuteczność jest niewielka [1]. 

Literatura  

1. Lehmann P. Fotodermatozy, https://czelej. com.pl/wp-content/uploads/2022/11/ File-1508497255.pdf.  
2. Rada ds. Zdrowia Publicznego i Sekcja Dermatologii Promieniowanie ultrafioletowe: zagrożenie dla dzieci i młodzieży, Pediatria po Dyplomie 2011, 15(3): 11-22.  
3. Wojas-Pelc A., Jaworek A., Rajzer L. Chroby skóry związane z działaniem promieniowania słonecznego – przegląd wybranych zagadnień, Family Medicine & Primary Care Reviev 2007,9(1):131-135. 
4. Ebisz M., Brokowska M. Szkodliwe oddziaływanie promieniowania UV na skórę człowieka, Hygeia Public Health 2015, 50(3): 467-473.  
5. Nowotwory skóry – rak podstawnokomórkowy i rak kolczystokomórkowy, https:// www.onkonet.pl/dp_nskory.php